DLACZEGO DZIECI GRYZĄ

DLACZEGO DZIECI GRYZĄ

 

                GRYZIENIE – choć rozwojowe i często pojawiające się u maluchów, zawsze wzbudza wśród dorosłych wiele emocji i kontrowersji. Zazwyczaj dzieci zaczynają gryźć w pierwszym roku życia, a zachowanie to ustępuje przeważnie do 2-2,5 roku. Często jest kojarzone ze złośliwością dziecka, choć pierwsze ugryzienie najczęściej ma charakter eksperymentalny. Dzieci uczą się poprzez doświadczenie – gryzą przedmioty, ale też i ludzi. Odkrywają, do czego służą zęby, poznają właściwości gryzionego obiektu. Jest to jeden ze sposobów poznawania otoczenia. Gryzienie jest zachowaniem mogącym dawać maluchowi poczucie kontroli nad sytuacją. Jest szybkie i skuteczne. Kiedy dziecko znajduje się w sytuacji, która jest dla niego trudna i różne strategie poradzenia sobie w niej zawiodły – ugryzienie może okazać się bardzo efektywne, np. kiedy dwójka dzieci w tym samym czasie chce się bawić tą samą zabawką, ugryzienie kolegi lub koleżanki pomoże maluchowi rozwikłać ten spór i wyjść z niego zwycięsko (tzn. odebrać zabawkę i móc się nią bawić).

Z wiedzy na temat rozwoju człowieka, wiemy że w wieku 2-3 lat dziecko pozostaje na etapie stadium myślenia przedoperacyjnego, związanego między innymi z pojęciem egocetryzmu dziecięcego. Dziecko nie posiada jeszcze umiejętności przyjecia perspektywy drugiej osoby, dlatego w odniesieniu do gryzienia nie możemy mówić o celowości, czy zlośliwości w zachowaniu dziecka. Maluch jest w procesie nauki społecznych zasad kontaktu z innymi i może jeszcze nie wiedzieć, że gryzienie nie jest zachowaniem dozwolonym.

Poprzez gryzienie, małe dziecko może testować granice – poznaje co mu wolno a czego nie, sprawdzając jaka będzie reakcja rodzica lub opiekuna na jego zachowanie.

Gryzienie może być także jednym ze sposobów porozumiewania się . Kiedy dziecko jeszcze nie mówi lub w jego słowniku jest dopiero kilka słów, gryzienie może być formą komunikatu. Dziecko może w ten sposób sygnalizować przeżywane emocje czy frustracje. Kolejne możliwe powody gryzienia to stany (silnego) pobudzenia emocjonalnego. Poprzez gryzienie może rozładowywać powstałe napięcia. Gryzie kiedy czuje się sfrustrowane, gdy jego potrzeby nie są spełniane, może ugryźć ponieważ czuje się przytłoczone bodźcami (szczególnie gdy jego zdolności radzenia sobie są osłabione np. z powodu niewyspania, przemęczenia czy choroby). Zdarza się że dziecko jest czymś tak podekscytowane, że z tej radości i przypływu energii ugryzie.

Bywa, że gryzienie jest jednym z tych zachowań, które jest efektem naśladowania i odzwierciedlania. Maluchy obserwują to, co robią inne osoby w jego otoczeniu, mogą próbować podejmować podobne zachowania. Małe dziecko może też odwzorowywać znane mu zachowania, np. gdy gryzienie było formą zabawy w domu.

JAK REAGOWAĆ

Pierwsa zasada – niezbyt przesadnie. Nie należy dawać przyzwolenia na takie zachowanie, ale rozumiejąc z czego może ono wynikać, możemy uniknąć nadmiernie ostrej reakcji. Zbyt gwałtowne reagowanie, może być jednym z czynników utrwalających niepożądane zachowania. Łatwo jest przykleić dziecku metkę tego, które tylko gryzie, potegując jego poczucie niezrozumienia i odrzucenia a nie do tego powinniśmy prowadzić. Kiedy dojdzie do sytuacji ugryzienia, możemy zaobserwować, że samo dziecko, które ugryzło, bywa skonsternowane tym co się zadziało, jakby samo nie spodziewało się tak gwałtownej reakcji. Na tym etapie rozwojowym dzieci działają impulsywnie, mogą być bardzo podekscytowane lub wzburzone i nie potrafią inaczej wyrazić tego stanu. Ugryzienie jest następstwem nagłego porywu silnych emocji, które dziecko chce szybko rozładować, a nie zaplanowanym wrogim atakiem. Często gryzienie bywa przewidywalne, dlatego jeśli to możliwe, spróbujmy uprzedzić to zachowanie i powstrzymać dziecko (np. przytrzymać za rączkę / zrobić krok do tyłu / otoczyć ramionami).

Powinniśmy powiedzieć o naszych odczuciach np. to mnie boli, jest mi smutno kiedy mnie gryziesz. Komunikat słowny powinien być krótki, stanowczy ale jednocześnie spokojny. Sytuacja ugryzienia, to czas, kiedy powinniśmy być towarzyszem w emocjach dziecka, nazwać to co widzimy np. „wydaje mi się, że się zezłościłeś” dzieki temu, uczymy dziecko rozpoznawania własnych emocji. Rozmawiają o tym co się wydarzyło, spokojnie powinniśmy wyjaśnić dlaczego potrzeba dziecka nie mogła być w danej chwili zaspokojona i dlaczego sposobów w jaki zareagowało nie jest aprobowany. Ponieważ maluch miewa jeszcze trudności w zakresie tego, jak zachować się w różnych sytuacjach, możemy udzielić podpowiedzi. Można podpowedzieć formę rozładowania napięcia, która nie będzie krzywdziła ani malucha ani nikogo z otoczenia np. „jeśli jesteś zły to tupnij mocno kilka razy”. Ważne, aby nie pozostawiać dziecka samemu sobie z tym co przeżywa.

 

CZEGO NIE ROBIĆ KIEDY POJAWIA SIĘ GRYZIENIE

KRZYCZEĆ -  będące w procesie nauki dziecko, może nie rozumieć gwałtownej reakcji dorosłego. Zdenerwowanie rodzica / opiekuna może wzmagać zdenerwowanie dziecka, co w konsekwencji doprowadzi do błędnego koła złości.

KARAĆ -  mowa tu o różnych formach karania. Nie wolno reagować klapsami – klaps zadziała tylko chwilowo, zatrzyma niepożądane zachowania, ale w dłuższej perspektywie tylko utwierdzi dziecko w przekonaniu że fizyczne akty postępowania są skuteczną formą rozwiązywania spornych sytuacji. Klapsy nie uczą szacunku lecz strachu, daje dziecku przekaz, że silniejszy ma rację. Efektem będzie zaprzestanie nieaprobowanego zachowania z powodu lęku, a nie z powodu zrozumienia dlaczego nie wolno czegoś robić. Ponieważ dziecko nadal nie rozumie co robi źle zachowanie może powracać, wzmocnione przekonaniem, że ważniejsze od jego zmiany jest nie dać się przyłapać.

GROZIĆ – podobnie jak z karami dziecko przerwie niepożądane zachowanie ponieważ będzie się bało negatywnych skutków nie dlatego, że zrozumiało co robi źle.

IGNOROWAĆ – udając, że nie widzimy niepożądanego zachowania, wzmacniamu dezinformację dziecka. Ignorowanie takiego zachowania przez dorosłych sprawia, że dziecko nie wie czy jego zachowanie jest aprobowane czy nie, czy granica została przekroczona. Reakcja na różne zachowania dziecka pokazuje mu, że jego potrzeby są dla nas ważne.

IZOLOWAĆ – poprzez izolację dziecka, możemy jedynie spotęgować jego poczucie odrzucenia, niezrozumienia, dyskomfortu. Izolacja nie spełnia funkcji edukacyjnej.

OBRAŻAĆ W ŻART – jeśli z gryzienia będziemy żartować, śmiać się, sprawiać wrażenie zadowolonych, dla dziecka będzie to sprzeczny komunikat. Jeśli coś jest zabawne, to dlaczego tego nie robić? Obracając gryzienie w żart, będziemy dawać przyzwolenie na takie zachowanie.

Gryzienie w żłobkach jest zjawiskiem powszechnym i problematycznym. Jego skutki są bolesne fizycznie i emocjonalnie dla maluchów. Wzbudzają uzasadniony niepokój wśród rodziców.

 

ROZWÓJ EMOCJONALNY DWULATKA

Drugi rok życia to wiek najczęstszych i najbardziej wygórowanych reakcji emocjonalnych, wyjątkowo nieprzyjemnych  i wyczerpujących dla samego dziecka i jego opiekunów. Dziecko łatwo się irytuje, gdyż boleśnie odczuwa dysproporcję między swoimi pragnieniami a możliwościami i środkami wyrazu. Jego kontrola nad spsobem wyrażania emocji jest ograniczona. Panowanie dziecka nad emocjami ma najpierw charakter zewnętrzny. To rodzic reguluje emocje dziecka przez nazywanie tego co czuje, uspokajanie dziecka i bezpośrednie interweniowanie w doświadczane przez emocje, modelowanie i wzmacnianie pozytywnej ekspresji. Jeśli na przykład frustracja dziecka przeradza się w złość w zachowanie agresywne, powinniśmy wkraczać do akcji jak najszybciej, nie czekając na eskalację awantury. Wraz z rozwojem mowy u dziecka poszerza się jego repertuar wyrażania emocji, może dać uspust swojej frustracji czy zaprotestować przy użyciu słów, a nie gestów. Zanim to jednak nastąpi, ogromna większość dzieci musi przejść nieprzyjemny etap rękoczynów. Dwulatek posuwa się do nich nie dlatego, że jest z natury złośnikiem czy wandalem, tylko po prostu z ubóstwa innych środków rozładowania napięcia emocjonalnego. Gryzienie jest zupełnie naturalne w przypadku maluchów.

PRZYCZYNY GRYZIENIA

Gryzienie może spełniać funkcję komunikowania się z otoczeniem, rozładowuje napięcie emocjonalne i pomaga osiągąć cel. W większości przypadków intencją dziecka nie jest zrobienie komuś krzywdy.

Do najczęstszych przyczyn gryzienia należą:

- gryzienie z powodu frustracji – dziecko nie jest w stanie poradzić sobie z zaistniałą sytuacją, nie potrafi nazywać tego co czuje. Kiedy doświadcza złości, gniewu i strachu nie wie jak się zachować żeby zredukować napięcie. Przebywanie w silnym stymulującym środowisku i trudność w radzeniu sobie z napływającymi bodźcami może być źródłem frustracji dziecka. Przez gryzienie próbuje powiedzieć opiekunowi, że czuje się nieszczęśliwe i w ten sposób rozładować napięcie.

- kontrola sytuacji – gryzienie okazuje się skutecznym sposobem na odebranie innemu dziecku upatrzonej zabawki. Pomaga wygrac kłótnie i postawić na swoim. Daje dziecku poczucie kontroli nad otoczeniem.

- modelowanie – dziecko uczy się przez obserwowanie i naśladowanie dorosłych. Jeśli dziecko widzi, że ludzie wokół niego nie okazują sobie szacunku i miłości, są agresywni i wrodzy, wtedy powtarza takie zachowania w środowisku rówieśników. Ważne jest, żeby opiekunowie w zdrowy i konstruktywny sposób wyrażali swoje emocje. Wtedy dziecko przez modelowanie przyswaja ważne umiejętności regulowania emocji.

- naśladownictwo – dzieci uczą się również od swoich rówieśników. Obserwując dziecko, które gryzie, zaczynają eksperymentować z takim zachowaniem.

- niewykształcona empatia – dwulatek nie potrafi jeszcze poczuć tego co czuje drugi człowiek, nie wie że sprawia to ból.

- odzwiercidlenie – jeśli dziecko doświadcza różnych form agresji (bicie, klapsy, szturchanie, potrząsanie) uczy się takiego sposobu reagowania i odzwierciedla je w sytuacjach konfliktowych.

JAK ŻŁOBEK RADZI SOBIE Z TAKIMI ZACHOWANIAMI

- przez natychmiastową interwencję i reakcję (przytrzymujemy dziecko za rękę, otaczamy je rękami) powstrzymujemy dziecko przed ugryzieniem rówieśnika.

- dajemy jasny, stanowczy i krótki komunikat.

- podpowiadamy dziecku jak może się zachować zamiast gryzienia np. poproś Kasię jeśli chcesz tę zabawkę, lub nazywamy emocje dziecka np. widzę, że się złościsz, możesz ścisnąć mocno misia gdy się złościsz.

- obdarzamy uwagą i troską dziecko ugryzione. Nie nagradzamy uwagą dziecka, które gryzie, gdyż jest to forma nagrody i może wzmocnić takie zachowania.